Idea projektu stworzenia Wiślanej Trasy Rowerowej zrodziła się na fali popularności, jaką cieszy się turystyka rowerowa w Polsce, Europie i na świecie. Aktywny wypoczynek na rowerze jest doskonałą formą relaksu, która pozwala również na poznawanie ciekawych miejsc, spotkanie niezwykłych ludzi, a także sprawdzenie swoich możliwości fizycznych. Zarówno w Polsce, jak i w wielu państwach europejskich powstają kluby, stowarzyszenia i fundacje, które zrzeszają cyklistów i działają na rzecz rozwoju turystyki rowerowej. Liczba miłośników dwóch kółek stale rośnie.

Badania wykonane dla Polskiego Klubu Ekologicznego wyraźnie pokazują, iż turystyka rowerowa w Polsce posiada ogromny niewykorzystany potencjał1. Rower jest dobrem powszechnym, stosunkowo łatwo dostępnym dla osób o zróżnicowanym statusie społecznym i majątkowym w odróżnieniu od innych pasji (takich jak jeździectwo, narciarstwo, windsurfing, żeglarstwo). Rowerowa pasja jest niewątpliwie jednym z tańszych hobby, dostarczającym w zamian wiele przyjemności i radości. Respondenci jednej z przeprowadzanych ankiet ocenili wynalezienie roweru jako najważniejszy wynalazek ostatnich 200 lat! Ponad połowa słuchaczy brytyjskiej stacji Radio 4, którzy wzięli udział w internetowym głosowaniu, oddała swoje głosy na rower, natomiast miejsce drugie z 8% głosów zajął tranzystor, a trzecie (7%) pętla indukcyjna2. Ponadto w badaniach 24% respondentów wskazało na rower jako idealny środek transportu.3
Turystyka rowerowa doskonale wpisuje się w lansowaną przez Komisję Europejską politykę zrównoważonego rozwoju oraz nurt turystyki zrównoważonej, której podstawowym celem jest zintegrowanie działalności turystycznej z celami ochrony przyrody, a także kształtowaniem nowych postaw i zachowań turystów i organizatorów ruchu turystycznego. Rowerzystom rzadko zarzucić można działanie na szkodę środowiska naturalnego, a uprawiany przez nich sport jest promocją zdrowego stylu życia, aktywnego wypoczynku w harmonii z naturą, a także mniejszej emisji substancji szkodliwych dla środowiska.
Polska z uwagi na piękno walorów przyrodniczych (natura, krajobrazy) o niskim stopniu ingerencji człowieka, bogactwo śladów przeszłości, świadczących o burzliwej niekiedy, ale ciekawej historii, ma wiele do zaoferowania miłośnikom turystyki rowerowej. Wykorzystanie tego potencjału wymaga wszakże przyjęcia pewnych założeń i ich realizacji. Nie powinno się proponować tras/ścieżek rowerowych prowadzących donikąd, rozpoczynających się lub kończących się byle gdzie. Jednocześnie coraz większy ruch samochodowy na wielu drogach powoduje, że jazda rowerem po jezdni jest niebezpieczna. Oprócz tego rowerzyści są narażeni na spaliny i hałas. Tam, gdzie spodziewany jest duży ruch rowerowy powinny być budowane drogi dla rowerów, zwane popularnie ścieżkami rowerowymi, a tam gdzie brak jest miejsca powinny powstawać ciągi pieszo-rowerowe – wspólne drogi dla pieszych i rowerów.4
Kierując się tym założeniem grupa pasjonatów turystyki rowerowej zaczęła lansować pomysł opracowania i wytyczenia Wiślanej Trasy Rowerowej, która swój początek będzie miała u źródeł Wisły i wraz z nią kończyć się będzie przy ujściu rzeki do morza. Pomysł zakłada opracowanie i wypromowanie narodowego produktu turystycznego w oparciu o królową polskich rzek, która, jak wskazują badania, jest jednym z najbardziej rozpoznawanych atrybutów polskości.

Celem promocji projektu w 2004 r. pani Grażyna Staniszewska, ówcześnie Senator RP, obecnie Poseł Parlamentu Europejskiego, wraz z Beskidzkim Stowarzyszeniem Wspierania Inicjatyw Sportowo-Rekreacyjnych oraz 20 starostami i prezydentami miast zorganizowała Rowerowy Rajd Wisły pod hasłem Rowerem do Europy. 200 rowerzystów wyruszyło 1 maja 2004 r., w dniu, w którym Polska stała się członkiem Unii Europejskiej, z miasta Wisła do Gdańska wzdłuż królowej naszych rzek. Na trasie przekonywano władze samorządowe do budowy Wiślanej Trasy Rowerowej, wydzielonej 1200-kilometrowej drogi rowerowej, która bez wątpienia będzie atrakcją turystyczną na skalę europejską. Wisła jest najdłuższą europejską rzeką nie zamienioną w betonową rynnę i warto wykorzystać jej urodę dla przyciągnięcia turystów.
Wiślana Trasa Rowerowa ma być bezpieczną i wygodną ścieżką rowerową, pozwalającą na przejechanie Polski, podziwianie jej krajobrazów, odwiedzanie śladów przeszłości i przede wszystkim zrealizowanie swej rowerowej pasji. Warto zaznaczyć, że województwo śląskie jest pierwszym, które rozpoczęło opracowywanie projektu.
Realizacja i promocja projektu wymaga opracowania dokładnego wytyczenia przebiegu trasy, określenia niezbędnych inwestycji oraz wykreowania produktu turystycznego, jako zintegrowanej, komplementarnej oferty turystycznej. Autorzy niniejszego dokumentu są bowiem zdania, że miłośnik turystyki rowerowej potrzebuje nie tylko dobrej nawierzchni i bezpiecznych ciągów komunikacyjnych, ale również ciekawych atrakcji położonych wzdłuż trasy, dostarczających powód/pretekst do przemieszczania się oraz niezbędnej infrastruktury